Trong số những nhiệm vụ phức tạp mà các nhà giáo phải đương đầu, hẳn là họ phải nhận thấy chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và chủ nghĩa dị chủng về văn hóa là những lực cản mạnh mẽ nhất đối với việc giảng dạy của họ và việc đưa ra một chương trình nhằm đối phó một cách sáng tạo với những tư tưởng và thói quen bảo thủ trong vấn đề chia sẻ các giá trị và nhìn nhận thế giới theo nhiều cách khác nhau. Hơn nữa, các nhà giáo dục không thể hoạt động có hiệu quả mà không có những hợp tác đa phương. Điều này cho phép họ thu hút những kỹ năng của phụ huynh học sinh và của cộng đồng xã hội để hỗ trợ cho sự đa dạng hóa chương trình học, khẳng định sự đa dạng hơn là lờ đi hay làm giảm giá trị của nó, và cải thiện mối quan hệ xã hội giữa các học sinh với nhau.

            Không may là nhiều chương trình đào tạo giáo viên lại hết sức yếu kém trong việc chuẩn bị cho sinh viên sư phạm giải quyết những nhiệm vụ phức tạp của việc giảng dạy trong môi trường đa văn hóa. Để tuyên chiến với chủ nghĩa vị chủng, chương trình đào tạo giáo viên đa văn hóa sẽ phải dạy quan điểm phê phán văn hóa để giúp cho sinh viên nhận thức được rằng con người của tất cả mọi nền văn hóa đều có chỗ mạnh và chỗ yếu, cũng mọi người ai cũng đều hoạt động trong vòng những cách nhận thức cụ thể của dân tộc mình. Chúng ta là một phần của ngôi làng toàn cầu theo nghĩa của giao thoa văn hóa hiện đại, và những nền văn hóa đa dạng sẽ làm phong phú sự hiểu biết của chúng ta về thế giới. Tất cả mọi nền văn hóa đều khó tránh khỏi những động lực làm thay đổi. Người ta cảm thấy tự tin hơn khi những thành tựu hoặc vẻ đẹp của nền văn hóa của mình được khẳng định,  cũng như khi họ được đào tạo để giải quyết những mâu thuẫn.

            Để có thể thiết kế và tiến hành những chương trình đào tạo giáo viên đa văn hóa, các nhà giáo dục cần thực hiện những nhiệm vụ sau:

- Tổ chức những khóa học có cấp bằng để nghiên cứu đa văn hóa trở thành một yêu cầu bắt buộc. Tri thức và quan điểm đa văn hóa không thể chỉ là một hai môn tự chọn trong chương trình đào tạo giáo viên, mà phải được đẩy mạnh trong mọi thành tố của chương trình giáo dục sư phạm, trong môn chuyên ngành cũng như trong các môn chung như tâm lý và giáo dục học, và trong cả hoạt động thực tập.

- Liên kết lịch sử của cuộc sống với những phân tích xã hội và thiết kế chương trình học. Chúng tôi đề nghị sinh viên sư phạm phản ánh một cách sâu sắc bản chất tự nhiên của những kinh nghiệm văn hóa sinh động thông qua việc nghiên cứu chính tự truyện của mình hoặc tiểu sử của người khác. Họ được dạy  ứng dụng cách phân tích xã hội thời hậu thực dân vào lịch sử cuộc sống, để phản ánh quá trình lịch sử của sự hình thành văn hóa. Đây sẽ là nền tảng để luyện tập sự nhạy cảm sư phạm về văn hóa  trong tương lai.

- Xây dựng những cách nhìn nhiều chiều trong các chương trình nghiên cứu sau đại học. Trong những chương trình đào tạo thạc sĩ và tiến sĩ, cần phát triển nhu cầu về giảng dạy đa văn hóa và linh hoạt, tuyên chiến với những nghiên cứu theo chủ nghĩa thực chứng hẹp hòi thường loại trừ những tri thức sâu sắc của những nền văn hóa không phải là văn hóa phương Tây. Tesdale[1] đã đưa ra một ví dụ thú vị về chương trình đào tạo thạc sĩ giáo dục do một nghiên cứu sinh người bản địa thuộc phía Tây nước Úc thực hiện sau khi cô lấy bằng đại học thứ nhất về nghệ thuật ảo. Là một nghệ sĩ ngoại hạng, ý tưởng của cô tuôn chảy qua cây cọ vẽ mạnh mẽ hơn nhiều so với qua những gì cô nói hoặc viết. Cô được phép "vẽ" lý thuyết của mình trên mặt vải, cùng với những phản ánh bằng văn viết  của cô về những nghiên cứu thực địa thực trạng giáo dục của vùng đất mà cô sinh trưởng. "Kết quả cuối cùng là một báo cáo nghiên cứu hết sức độc đáo và mạnh mẽ về nền giáo dục của những người bản địa Úc trẻ tuổi" (Tesdale, 2002).

- Xây dựng mối quan hệ hợp tác giữa trường sư phạm với nhà trường phổ thông, viên chức chính phủ và những tổ chức khác trong cộng đồng. Kỹ năng giao tiếp đa văn hóa có thể được đẩy mạnh thông qua quan hệ cộng tác. Chẳng hạn, nhà nước, công đoàn giáo viên và nhà trường ở Queensland (một bang của nước Úc) đã hợp tác để tổ chức một hội thảo hai ngày về vấn đề chống phân biệt chủng tộc, đó là nơi các nhà giáo có thể chia sẻ ý kiến của mình qua việc phân tích chủ nghĩa phân biệt chủng tộc trong giáo dục. Nhờ đó họ có thể tìm ra  giải pháp để giải quyết những vấn đề liên quan đến chủng tộc và văn hóa trong chính trường mình.

            Từ quan điểm thời hậu thực dân, các nhà giáo có thể cho rằng nhu cầu được chuẩn bị cho những mối quan tâm có tính toàn cầu sẽ đặt lợi ích sinh thái và văn hóa xã hội của hành tinh này lên trên những mục tiêu được quan niệm một cách chật hẹp của mỗi quốc gia. Quan điểm hậu thực dân hay là hậu hiện đại (post-colonial/postmodern perspectives) trong chương trình giáo dục sẽ xây dựng trên chủ nghĩa đa văn hóa. Giáo viên và học sinh đều cần học cách nhìn nhận vấn đề và tham gia vào các mối quan hệ theo quan điểm đa phương. Sinh viên sư phạm và giáo sư hướng dẫn của họ sẽ không chỉ thực hiện một cuộc hành trình cộng tác  trong việc tuyên truyền tích cực cho sự phê phán xã hội-văn hóa, mà còn học cách tiếp nhận và nắm giữ những nguyên tắc xử thế toàn cầu mới, coi những nguyên tắc đó như là một phần những gì xác định nên hình ảnh của chính mình.

Anne Hickling-Hudson

(Nguồn: IIEP Newsletter, September 2003)

TS.Phạm Thị Ly dịch