TÍNH ĐỐ KỴ CỦA NGƯỜI VIỆT

Một tính cách tiêu cực của dân Việt, đó là lòng đố kị. Hiển nhiên rằng toàn thể nhân loại đều có chung những tật xấu như nói dối,  ăn cắp,  vụ lợi,  đố kị,  tham lam, ích kỉ,  óc phân biệt chủng tộc…nhưng nồng độ của những thói tật ấy không ở cùng một vạch trên thước đo. Nếu thống kê tìm xác suất, hẳn kết quả sẽ cho những con số khác nhau.Ví dụ,  dân tộc nào cũng có những tên kẻ cắp, những thành viên sống bằng nghề móc túi nhưng để tìm ra một quốc tịch tiêu biểu cho số lượng lẫn chất lượng “ nghề nghiệp”, thì dân châu Âu thường kể tên dân tsigan gốc Roumanie…Rất có thể trong tương lai,  đất nước này sẽ phát triển kinh tế,  rồi cùng với những thói quen mới trong đời sống công nghiệp lối sống lang thang với nghề hát rong, nhảy múa rong hoặc ăn cắp sẽ dần dần biến mất…Không có gì vĩnh cửu và con người đổi thay theo dòng chảy của cuộc sống…Nhưng chúng ta sẽ không thò cổ ra khỏi biên giới để nhìn người Stigan,  hãy quay lại với bản địa vì ở đó đã có quá nhiều vấn đề phải tính. Từ xưa đến nay đã có bao nhiêu tác giả ca ngợi những đặc tính tích cực của người Việt ?…Không ai đếm xuể. Dường như nhân loại trên hành tinh này có bao nhiêu ưu điểm thì người Việt chúng ta có tất, nếu không muốn nói là còn đồng bộ và hoàn chỉnh hơn …Yêu nước, anh dũng,  cần cù, thông minh,  sáng tạo, lạc quan, nhân ái…Nếu chúng ta có toàn bộ những phẩm chất ưu tú của nhân loại thì duyên cớ nào mà chúng ta vẫn còn đứng trong danh sách mười nước nghèo nhất thế giới ?…. Chịu một số phận như vậy không có gì đáng để quá tự hào như thói quen suy nghĩ của rất nhiều người. Bởi lòng tự tin và tự hào là những phẩm chất cần thiết cho hiện sinh.Nhưng chỉ với điều kiện nó đồng hành với tinh thần duy trí và khả năng tự phân tích. Trượt khỏi nguyên tắc ấy, con người rơi vào bi kịch của sự lố bịch. Họ chỉ gợi nên sự thương hại hoặc nhạo báng nơi tha nhân.

Trở lại bàn về các tính cách tiêu cực của người Việt, tôi xin lưu ý rằng người Việt nam có một phẩm chất đúp,  nghĩa là một cặp tính chất song hành, giống như hai mặt của đồng xu, như cặp song sinh Thái lan nổi tiếng lưng dính vào nhau,  và hai tính cách ấy lần lượt đổi thay theo tình thế mà hiện diện,  nổi trội và tác động lên tiến trình phát triển lịch sử của dân tộc. Mặt tích cực là tinh thần đoàn kết. Mặt tiêu cực là thói ghen ăn ghét ở,  đố kị. Tinh thần đoàn kết của người Việt được thể hiện một cách rõ rệt nhất vào những lúc mối nguy cơ chung dồn đẩy tất cả mọi người vào một hoàn cảnh: Giặc ngoại xâm,  lũ lụt, hoả hoạn, cướp bóc…Đặc biệt là trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm,  tinh thần đoàn kết của người Việt trở thành, cùng một lượt,  sức mạnh vật chất và năng lượng tinh thần khiến họ vượt qua mọi gian lao …Nhưng khi cuộc sống đã trở lại nhịp điệu bình thường, khi kẻ thù chung đã biến mất khỏi chân trời xa xôi mà chỉ còn lại những người gần gũi bên kia bờ dậu, những người gần gũi ấy lại trở thành các đối tượng của cuộc cạnh tranh thường nhật.Cuộc cạnh tranh thường nhật ở xã hội Việt nam xưa là cuộc cạnh tranh trong sự tù đọng của bốn luỹ tre làng, nơi con người sinh sôi không ngưng nghỉ nhưng đất đai không những không hề sinh nở mà còn xơ xác bạc màu theo năm tháng. Công cuộc đô thị hoá chưa có. Một nền thương mại cho xứng đáng với số dân của đất nước cũng chưa hình thành.Con đường ra biển không hấp dẫn được người Việt vì tính họ sợ phiêu lưu,  ưa ngồi nhà rang thóc cắn chắt hơn là thăm thú, kiếm tìm vàng ở những hòn đảo lạ …Với một nền kinh tế tiểu nông lạc hậu không lối thoát,  tư tưởng và tâm hồn con người không thể chắp cánh bay.Vậy mà dù muốn hay không,  con người cá nhân vẫn tồn tại,  sự vị kỉ vẫn theo nó như kẻ đồng hành, ý thức về cái tôi vẫn chi phối suy tư cũng như hành động …tất thảy những yếu tố đó dẩn đến, một cách không tránh nổi,  theo cách diễn đạt khác thì có thể coi là gần như tiền định,  cái tính cách tiêu cực có tính phá hoại của người Việt,  đó là tinh thần đố kị …: “Cùng một cánh đồng mà lúa nhà nó tốt hơn lúa nhà mình,  mỗi sào hơn hẳn ba thúng thóc…Cùng một lứa lợn giống sao vợ nó mát tay thế,  bán cả lứa năm con, con nào cũng ngót nghét bảy chục cân, trong khi lợn nhà mình chưa nổi nửa tạ…Cùng một vườn cà chua,  nó bán đầu vụ,  một kí hơn ba ngàn. Cà nhà mình chín đúng lúc chợ ngập cà chua thiên hạ, bán tống bán tháo cũng không nổi năm trăm đồng một kí…” Với thứ tâm lý đại loại như vậy, trong bối cảnh của một nền kinh tế tiểu nông bí bức như ngõ cụt,  không tương lai. Cộng thêm tính vị ngã vốn là một trong những bản năng gốc của con người, thói đố kị là hậu quả khó tránh.
- Khi đã là một tính cách phổ biến, dù che đậy hay phô bầy, dù công nhận hay phủ nhận, nó cũng vẫn là một hiện thực và hiện thực đó đập vào mắt tha nhân. Năm 1997, nhóm sinh viên ngoại quốc đang sống và làm việc tại Hà nội kể cho tôi nghe một trong những chuyện tiếu lâm chính trị do họ sáng tác. Chuyện có tựa đề: “Giấc mơ Việt nam.”

GIÂC MƠ VIỆT NAM

Chuyện rằng, vào dịp kỉ niệm ngày thành lập Hội những nhà du hành vũ trụ quốc tế,  hai nước đi đầu trong lĩnh vực này là Mỹ và Nga chung nhau chế tạo một phi thuyền mang tên  ”Du lịch vì hoà bình” nhằm tổ chức một chuyến bay cho đại diện công dân các nước khắp hành tinh. Vì biết chắc các bậc rường cột quốc gia sẽ dành vị trí trong cuộc rong chơi thần thánh này nên ban tổ chức quyết định dùng một đội máy bay trực thăng đặc biệt nhằm:”Bắt cóc có thoả thuận”, có nghĩa là họ sẽ cuỗm bất cứ công dân nào gặp ngẫu nhiên trên cánh đồng hoặc trên đường phố. Phương sách ấy xem ra là tối ưu vì tránh được mọi sự bầu bán, kiện tụng. Đoàn du hành gồm các công dân bình thường,  không hề có chuẩn bị nên không thể đối phó với các tình thế theo các phản xạ được tập dượt trước. Họ cũng không được dạy bảo, bồi dưỡng những lời hay ý đẹp nên họ chính là những con người lý tưởng để các nhà tâm lý học nghiên cứu tính cách dân tộc. Như thế, cuộc chọn khách du hành một cách ngẫu nhiên được đánh giá là tuyệt hảo.

Rồi, con tầu khởi hành trong sự hài lòng của ban tổ chức lẫn niềm vui tràn ngập của du khách. Khi phi thuyền lượn tới vòng thứ ba quanh trái đất, lúc này giống như quả cam lớn màu xanh, nhà tâm lý học lên tiếng:

-  Chúng tôi không dám làm bất cứ điều gì để phá vỡ hoặc gián đoạn những giây phút hạnh phúc này. Nhưng chúng tôi sẽ rất hân hạnh nếu được biết giờ đây, các vị đang mơ ước điều gì?

Đương nhiên là các vị khách trong chuyến du hành không phải trả tiền sẽ vui lòng thoả mãn yêu cầu của ban tổ chức. Trước hết, công dân Mỹ lên tiếng:
-  Tôi đang mơ ngày người Mỹ bay lên sao Hoả. Khi mà các phi hành gia và các nhà bác học đã nghiên cứu đầy đủ điều kiện sống trên đó, tôi sẽ dành tiền mua vé lên chơi. Trong trường hợp vợ chồng tôi không đủ tiền dành dụm, con gái chúng tôi sẽ giúp. Tôi hy vọng là như thế…

Người tiếp theo đương nhiên là công dân Nga. Anh ta vừa nói vừa tu chai Vodka:
-  Ồ,  tôi không mơ bay lên sao Hoả hay sao Kim vì trên đó sẽ không có rượu Vodka và trứng cá đen mà chỉ có thức ăn đựng trong ống plastic. Nhưng tôi mơ hải quân Nga sẽ thống lĩnh địa cầu, việc mà người Anh đã làm từ hai thế kỉ trước. Khi chúng tôi chế ngự toàn bộ các lãnh hải, kể cả Bắc cực và Nam cực,  chúng tôi sẽ thuê vệ tinh của người Mỹ để bay quanh trái đất chơi …Như hôm nay chẳng hạn…Và đương nhiên chúng tôi không chỉ đem theo Vodka với trứng cá đen, mà còn cả xúc-xích Nga và cần tỏi muối…

Người Nga chưa kịp kết thúc, người Thổ nhĩ Kì đã cướp lời:
- Chúng tôi không cần lên mặt trăng, vì hình ảnh trăng lưỡi liềm đã thuộc về nền văn minh rực rỡ Bizantine từ nhiều thế kỉ trước. Chúng tôi cũng không thích lên sao Hoả vì đó là trò chơi tốn kém. Nhưng chúng tôi sẽ chế tạo càfé đặc biệt dành bán cho các phi hành gia và du khách. Tiền lời thu được, chúng tôi sẽ xây những giáo đường lộng lẫy tuyệt vời để thờ thánh Allah…

Thói ve vuốt đám đông, tâng bốc những người khác một cách vô lối và phi lý bao giờ cũng là mặt tiền của một ngôi nhà mà bên trong ẩn chứa bọn lưu manh cùng những mưu ma chước quỷ. Cho nên,  tôi mới kết luận rằng tính đố kị không chỉ đơn thuần là một tính cách tiêu cực chung chung,  mà là một tai họa có tính nội tại (interne,  intrinsèque) của người Việt nam,  nó dẫn tới sự phá hoại và nỗi bất hạnh. 

Tiếp đó tới lượt người Trung hoa, người Brazin, người Pháp, người Úc…Sau rốt, tới lượt người Việt nam. Anh ta ngắc ngứ hồi lâu, rồi khi thấy tất cả các du khách quay lại nhìn mình, anh ta cuống lên đáp:

- Tôi ước…tôi ước gì con lợn nhà gã láng giềng chết toi vì dịch.

Khi nghe xong câu chuyện ấy, tôi cảm thấy như bị cả một nồi cháo sôi tạt vào mặt. Và tôi cười. Bởi vì tôi không thể khóc. Nhất là khóc trước mặt những sinh viên nước ngoài trẻ tuổi. Tôi biết họ hoàn toàn không có ác ý. Những câu chuyện của họ chỉ phản ánh đơn thuần những nhận xét khách quan trước sự vật mà thôi ….

Hai năm trước đây, tình cờ tôi xem được một số đĩa giảng kinh do nhà xuất bản tôn giáo thành phố Hồ chí Minh in bán. Trong số đó, có đoạn hoà thượng Thích chân Quang nói về tính cách người Việt Nam. Tôi không nhớ rõ từng lời, nhưng tôi nhớ ý. Ông Thích chân Quang nói rằng, từ thuở thiếu thời, ông ấy đã nghe nói rằng một người Việt Nam đứng riêng rẽ thì bằng một người Nhật. Nếu ba người Việt Nam đứng với nhau thì thua ba người Nhật. Vậy thử hỏi gần một trăm triệu dân Việt sẽ thua dân tộc Nhật đến bao nhiêu lần?…Ông Thích chân Quang chỉ khoảng tứ tuần,  thuộc thế hệ sau nhưng vẫn băn khoăn, vẫn phiền tâm vì thói đố kị của người Việt. Như vậy, căn tính này KHÔNG PHẢI LÀ ẢO ẢNH MÀ LÀ HIỆN THỰC. Và,  một dân tộc, nếu không dám đối mặt với hiện thực, sẽ không bao giờ tìm được cho mình con đường sáng trong tương lai.

Tác giả: DTH

Nguồn: www.vietthuc.org